20-10/119-69 sayılı Rekabet Kurulu Kararı İncelemesi

20-10/119-69 sayılı Rekabet Kurulu Kararı İncelemesi

“Google’ın Hakim Durumunu Kötüye Kullanarak Genel Arama Pazarındaki Rakiplerinin Faaliyetlerini Zorlaştırması Konulu Rekabet Kurulu Kararının İncelenmesi”

I. Genel Olarak


12.03.2018 tarihinde Rekabet Kurumu’na (“Kurum”) Google’ın genel arama pazarındaki hâkim durumunu kötüye kullanarak çevrim içi alışveriş karşılaştırma hizmetleri pazarındaki rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırdığı iddiası ile “gizlilik talepli” başvuruda bulunulmuştur.

Rekabet Kurulu (“Kurul”) bunun üzerine iddia ile ilgili soruşturmaya başlamış, rapor isteme, sözlü ve yazılı savunma alarak yaptığı incelemeler sonucunda, Google’ın hakim durumu kötüye kullandığını tespit etmesi nedeniyle Google’a bir dizi idari yaptırım uygulamıştır.

II. Kararın Genel Olarak İçeriği


13.02.2020 tarihli, 20-10/119-69 sayılı Kurul kararıyla Google şirketlerinin genel arama motoru pazarındaki çevrim içi alışveriş hizmetleri pazarındaki rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırmak suretiyle, hâkim durumunu kötüye kullandığı tespit edilmiştir ve bu çerçevede Kurul tarafından, Google şirketleri ekonomik bütünlüğünün, hakim durumun kötüye kullanmaması etmemesi konusunda gerekli tedbirleri almasına ve müteselsilen 98.354.027,39 TL idari para cezası ödemesine karar verilmiştir.


III. Google’a Uygulanan İdari Yaptırımların Amacı


4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanun’un (“Kanun”) amacı, mal ve hizmet piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı anlaşma, karar ve uygulamaları ve piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye kullanmalarını önlemek; bunun için gerekli düzenleme ve denetlemeleri yaparak rekabetin korunmasını sağlamaktır.


Anayasa’nın 167/1 maddesi gereğince, devlet; para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır; piyasalarda fiili veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önler.


Türkiye’de e-ticaretin yeni gelişmekte olan bir ticaret alanı olduğu göz önüne alındığında, Google’ın ticaret hayatında geçerli bütün katılanların yararına dürüst bozulmamış rekabetin ihlaline neden olucu fiillerinin engellenmesi gerekmektedir. Google arama motorunda son kullanıcılar tarafından bir ürün araması yapıldığında özellikle bazı satıcıların ilanları en üstte reklam olarak veya sponsorlu ürün şeklinde yer almaktadır. Bu durum tüketicilerin normal rekabet koşullarında alışveriş yapabileceği satıcıları sistemden elemekte ve daha tekel nitelikte satıcıların ortaya çıkmasına neden olmaktadır.Alışveriş piyasasında fiyat belirleme konusunda ve müşterilerin paylaşılması konusunda güç sahibi konumuna gelen satıcıların ortaya çıkması, rekabet kurallarını ihlal etmekte olan satıcılara vatandaşların gereksiz yere yüksek ücretler ödemesine neden olabilmektedir.


Rakebetin bu suretle ihlali ülkenin ekonomisinin bozulmasına, gelir farklılıklarının artmasına, e-ticaret piyasasına girmek isteyen yeni girişimcilerin piyasaya girişinin engellenmesi suretiyle orta ekonomik sınıfa dahil bireylerin sayısının azalmasına, dışlama etkisine ve devletin sosyal harcama kalemlerinin artmasına neden olmaktadır.
Fiyat tespiti, müşterilerin, bölgelerin ya da ticaret kanallarının paylaşılması, gibi rekabeti sınırlayıcı anlaşma ve uyumlu eylemleri gerçekleştirdiği tespit edilen Google şirketlerinin ülke ekonomisine ve bireylerin kişisel ekonomisine verdiği zararları engelleyebilmek adına Kurul tarafından Google şirketlerine söz konusu idari yaptırımlar uygulanmıştır.


IV. “Hakim Durum’’ Teriminin Anlamı


Hakim durum kavramı Kanun’da belirtildiği üzere, belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü anlamına gelmektedir.


Google’ın ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumu, pazara giriş ve pazarda büyüme konusundaki engellemeler, alıcıların pazarlık gücü unsurlarının göz önünde bulundurulduğunda Google’ın hakim durumda olduğunun kabulü gerekir.


V. Google’ın Hakim Durumunu Kötüye Kullanıp Kullanmadığının Değerlendirilmesi


Hakim durumun bir piyasada hakim duruma sahip olunması müşterilerin seçim özgürlüklerini ellerinden alıp müşterileri ulaşmak istedikleri ürüne ulaşmalarını engellemek veya rekabet kuralları ihlal edilmeseydi ulaşabilecekleri ürüne ulaşmalarını zor hale getirmek suretiyle kötüye kullanımı mümkündür.


Kurul’un ilgili kararında, Google’ın, arama motoru sıralamasında kendi shopping uygulamasını sürekli en üstte tuttuğu, fiyat karşılaştırma hizmeti veren teşebbüslere bu alanın kapatılmasının rakipleri adına gelir kaybına sebep olduğu ve Google’ın müşteri odaklı değil, belirli satıcılar odaklı çalıştığı gibi tespitlerde bulunulmuştur.


Google yaptığı savunmada uygulamanın müşteri yararına olduğunu belirtse de Google’ın arama yanlılığı ile arama motoru sonuç sayfasında kendi içeriklerini haksız bir şekilde öne çıkardığı ve Google’ın rakip dikey arama internet sitelerini, kullandığı arama algoritmaları ile aşağı sıralara ittiği hususlarının piyasadaki hakim durumunu kötüye kullandığı şeklinde kabul edilmiştir.


Hindistan Rekabet Komisyonu (CCI); 2012 yılında, ABD Federal Ticaret Komisyonu (FTC) ise, 3 Ocak 2013’te Google’ın hakim durumunu kötüye kullandığını tespit etmiştir.


Kanada, Brezilya, Tayvan ise geçmişte Google’ın hakim durumunu kötüye kullandığına dair yapılan 2013 yılında yapılan başvuruları reddetmiştir fakat bu kararların 2013 yılında verilmesi nedeniyle bu kararlar, Google’ın mevcut ve güncel hakim durumunu kötüye kullanma halini değerlendirmeden verilmiştir. Bu ülkelerde de yeni başvuruların yapılması halinde Google’ın idari yaptırımlara muhatap olabileceği değerlendirilmektedir.


Alışverişte ürün arama karşılaştırma hizmeti sunan rakiplerini rekabette dezavantajlı konuma düşürerek rakip girişimcilerin faaliyetlerini zorlaştırdığı ve alışveriş karşılaştırma hizmetleri pazarındaki rekabetin bozulmasına yol açtığı için Google’ın e-ticaret piyasasına yönelik olarak hakim durumunu kötüye kullandığı değerlendirilmektedir.

VI. Kurulun Google’a İdari Yaptırım Uygulama Sebepleri


Kurul, Google’ın Shopping Unit’ten önce sayfanın üst kısmında 4 adet metin reklamı gösterirken daha sonra 2 reklam göstermeye başladığı, diğer satıcıların Google’ın reklam sayısı 4 iken ilk sayfanın üst kısımlarında görünebildiği fakat 2 reklam varken bazen ikinci sayfada göründüğü, tüketicilerin işlerini ilk sayfanın üst kısmında bitirmeye eğilimli oldukları ve sayfanın aşağısına ve diğer sayfalara pek bakmadıkları, Google’ın sunduğu shopping hizmetinin ürünleri filtreleme özelliğinin ve algoritmasının fazla başarılı olmadığı gerekçesiyle Google’a belirlediği idari yaptırımları uygulamıştır.


Kurul, piyasadaki diğer satıcıların arama sonuçlarında görünürlük kaybı yaşandığı, Google’ın 2017 Şubat’tan önce Google Shopping’i sayfanın sağında denediği, daha sonra ise daha abartılı şekilde Google Shopping’in arama sayfasının en üstüne taşındığı tespitlerinde bulunmuştur.


Google’ın, alışveriş karşılaştırma hizmeti sunan rakiplerini rekabette dezavantajlı konuma düşürerek rakip teşebbüslerin faaliyetlerini zorlaştırmak ve alışveriş karşılaştırma hizmetleri pazarındaki rekabetin bozulmasına yol açmak suretiyle Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiğine, piyasaya hakim durumunu kötüye kullandığına karar verilmiştir.


VII. Kurulun Google’a Uyguladığı İdari Yaptırımlar


Kurul, Google’a 2019 yılındaki net satışlara en yakın geliri üzerinden hesaplanan idari para cezasına ve ayrıca Google’ın ihlallerine devam etmesini önlemek adına Google’ın tedbir almasına hükmetmiştir.


Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası ve Rekabeti Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar ile Hakim Durumun Kötüye Kullanılması Halinde Verilecek Para Cezalarına İlişkin Yönetmelik’in 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi, ikinci fıkrası, üçüncü fıkrasının (b) bendi ve 7. maddesinin birinci fıkrası uyarınca 2019 mali yılı sonunda oluşan ve Kurul tarafından belirlenen yıllık gayri safi gelirleri (net satışlara en yakın geliri) üzerinden Google şirketlerine müteselsilen 98.354.027,39-TL idari para cezası verilmesine karar verilmiştir.


Google’dan Kurul’un İdari Yaptırım Kararının kendisine tebliğinden itibaren 3 aylık süre içerisinde:


1-Genel arama sonuç sayfasında rakip alışveriş karşılaştırma hizmetlerinin kendi ilgili hizmetlerinden daha az avantajlı olmayacakları koşulları sağlaması,


2-Mobil mecraya uyumlu olacak şekilde, diğer mecralarda da Shopping Unit’e ait başlığın tıklanma özelliğini kaldırması,


3-Shopping Unit’in başlığında ve etiketlenmesinde bu alanın reklam olduğuna ilişkin belirsizliği makul şekilde gidermesi,

4-Google’da yapılan aramalarda ürün adı ile birlikte açıkça alışveriş karşılaştırma hizmeti sunan rakiplerinin marka veya site adına yer verilmesi durumunda Shopping Unit’in öncelikli olarak konumlandırılmasına son vermesi tedbirlerinin alınması, 5-İstenilen tedbirlere uyduğuna dair faaliyetlerini raporlama yükümlülüğü yüklenmiştir. Tedbirlerin Google tarafından, kararın tebliğinden itibaren 3 aylık süre içerisinde yerinde getirilmesine, raporlama yükümlülüğünün ise ilk uyum tedbirinin uygulanmaya başlamasından itibaren 5 yıllık süre boyunca ve yılda 1 periyodik olarak Kurum’a rapor sunulması şeklinde gerçekleştirilmesine karar verilmiştir.

VIII. Kurul Kararının Eleştirisi


Avrupa Komisyonu Google’a, bir arama motoru olarak bir başka Google ürünü olan alışveriş arama karşılaştırma hizmeti bakımından yasadışı biçimde avantaj sağlayarak hâkim durumunu kötüye kullandığı ve AB rekabet hukuku kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle 27.07.2017 tarihinde 2,42 milyar Euro ceza vermiştir.


Avrupa Komisyonunun (Komisyon) Google ve ana şirketi Alphabet’e madde 102 ve 54’e aykırı eylemlerde bulunduğu gerekçesiyle 2,42 milyar Euro yaptırım uyguladığı ve 1 Ocak 2008’den karar tarihine kadar devam eden rekabet mevzuatına aykırı uygulamasında değişiklik yapması gerektiğine hükmetmiştir.


Avrupa Komisyonu Google’a ilgili idari para cezasını verdikten sonra Türkiye’nin yetkili idari kurumunun, Google’a 2019 mali yılı sonunda oluşan ve Kurul tarafından belirlenen yıllık gayri safi gelirleri üzerinden idari para cezasına hükmederken, Avrupa Komisyonunca verilen idari para cezasını mahsup etmesi gerektiği değerlendirilmektedir. Çünkü ilgili ihlaller kesintiye uğramamıştır, kesintiye uğramayan ihlaller tek fiil sayılmalıdır.


Kesintiye uğramayan ihlal için, fiilde teklik prensibinin geçerli olduğu kabul edilmeli ve tek fiile tek yaptırım uygulanmalıdır. Hem Avrupa Komisyonunun hem de Türkiye’nin Google’a aynı sebepten dolayı (ürün arama- karşılaştırma şirketleri alanındaki rekabeti bozması) idari para cezası vermesinin bu nedenle doğru olmadığını değerlendirmekteyiz.


IX. Sonuç


Google’ın alışverişte arama karşılaştırma hizmeti sunan rakiplerini rekabette dezavantajlı konuma düşürerek rakip girişimcilerin faaliyetlerini zorlaştırdığı için ve alışveriş karşılaştırma hizmetleri pazarındaki rekabetin bozulmasına yol açtığı için e-ticaret piyasasına yönelik olarak hakim durumunu kötüye kullandığı değerlendirilmektedir.
Google’a uygulanan yaptırımın ülke ekonomisi ve dürüst, bozulmamış rekabetin tesis edilmesi açısından yerinde olduğu değerlendirilmektedir.


Fakat aynı ihlali, yani Google’ın arama karşılaştırma siteleri bakımından rekabeti ihlal etmesi nedeniyle verilen Avrupa Komisyonunun 2017 yılında hükmettiği 2,42 milyar Euro yaptırım idari para cezasının, Türkiye’nin de Avrupa Komisyonuna üye bir ülke olması nedeniyle Türkiye’nin hükmettiği 98.354.027,39 TL idari para cezasından mahsup edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.


Google ilgili yaptırım kararı sonucunda, alışveriş reklamlarını 10 Ağustos tarihinden itibaren Türkiye’deki arama sayfalarından kaldıracağını, bir ürün satın almak isteyen kullanıcıların, artık arama sayfasının en üst kısmında çıkan alışveriş reklamlarını görmeyeceğini duyurmuştur.


Google’ın Kurul kararına uyum amacıyla kendi reklamlarını kaldırma kararı alması, tüketicilerin ürün satın alırken tercihlerini daha özgür bir şekilde yapmalarına imkan sağlaması yönünden olumlu olmakla birlikte, tüketici tarafından ürüne para verilmiyor ise ürün tüketicinin kendisidir deyişinden yola çıkılarak, ücretsiz yararlanılan Google hizmetinin kalitesinin Türkiye’de düşebilecek olduğu değerlendirilmektedir.


Google’ın Kurum’a, hem kullanıcılar hem de satıcılar için faaliyetlerini sürdürülebilir kılacak bir dizi tedbir sunacağını ve uygulanabilir bir çözüm bulmak için Kurum ile çalışmaların sürdürüleceğini belirtmesi ise son durumda olumlu bir gelişme olmuştur.


Av. Oğuz Kara (kara@oguzkara.av.tr)

Stj. Av. Muhammed Ali Gürakıncı

Languages »